عباس اقبال آشتيانى
164
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
جماعت از همان مردم بودند كه مغول در موقع فتح ماوراءالنهر و ايران آنها را بعنوان صنعتگرى و اهل حرفه به مغولستان كوچانده بودند و شمارهء اين قبيل مردم به اندازهاى بود كه در پارهاى نقاط به شكل وطن اولى خود شهرى تازه ساخته بودند . در ميان امراى قوبيلاى قاآن و عمال ادارى او در چين يك عده از ايشان ايرانى بودهاند و نفوذ ايشان تا آن حد بوده كه اين خان پس از محمود يلواج وزارت خود را به يك نفر از ايشان داد كه عنوان او سيد اجل بوده و او مدت بيست و پنج سال ( 658 - 683 ) اين مقام را داشت تا فوت كرد و در زمان اين وزير مدبر بود كه قوبيلاى قاآن ترتيب پول كاغذى معروف به چاو را در چين داد و تا مدّتى كه اين شخص به وزارت باقى بود چاو به خوبى در سراسر چين رواج داشت و ترتيب دخلوخرج مملكت منظم بود . بعد از سيد اجل وزارت قوبيلاى قاآن به امير احمد بناكتى رسيد و او نيز مدتها وزير قوبيلاى قاآن بود ولى كفايت و درستى سيد اجل را نداشت به همين جهت بحسد دشمنان گرفتار شده بقتل رسيد و وزارت نصيب سنگه از امراى اويغور گرديد و اين شخص با مسلمانان خوب نبود و در ايام وزارت خود اسباب آزار ايشان را فراهم مىكرد . او نيز پس از هفت سال وزارت به واسطهء اختلاس و جمع مالومنال بقتل رسيد . امير احمد بناكتى و سنگه در ايام صدارت خود بدون داشتن اعتبار مالى و تهيهء عايداتى كه ضامن طبع چاو باشد مقدارى زياد از اين پول منتشر كردند بهطورىكه ده سال بعد از فوت قوبيلاى قاآن يعنى در سال 703 مقدار چاو كاغذ كه در دست مردم بود به پول امروز ايران قريب 500 ميليون تومان مىشد . همين كثرت عدد چاو و خالى از وجه بودن قسمت عمدهء آن باعث تنزل قيمت حقيقى پول كاغذى مزبور و شكايت مردم گرديد و با اينكه بعد از قوبيلاى بار ديگر خواستند اعتبار از دست رفتهء چاو را برقرار نمايند موفق نيامدند و همين حال چنان كه عنقريب خواهيم ديد در ايران نيز پيشامد .